URSULA K. LE GUIN
“Ruhun Haritacısı, Ejderha Terbiyecisi ve Karanlığın Sol Eli”
Ursula K. Le Guin… Onun adı geçtiğinde sadece bir yazardan bahsetmiş olmayız; hayatımızın en sarsıntılı fay hatlarında bize elini uzatan o bilge büyükanneden bahsederiz. Benim için de yeri bambaşkadır; okuduğum ilk kitabından son nefesine kadar bitmeyen, her dönemeçte “buradan gitmelisin evlat” diyen bir pusula olmuştur. Feminist kimliği, Jung’un o karanlık dehlizlerinde el feneriyle dolaşması ve felsefeyi bir romanın içine tereyağı gibi yedirmesi, onu edebiyat tarihinin en özel figürlerinden biri yaptı.
Erkeklerin, ellerinde lazer tabancalarıyla “piu piu” diye gezdiği, uzaylıları vurduğu ve kadınları genelde “kurtarılacak prenses” ya da “seksi android” sandığı 1960’lar ve 70’ler bilimkurgusunda; Ursula sahneye çıktı ve dedi ki: “Peki ya cinsiyet olmasaydı? Peki ya anarşi bir düzen olsaydı?” Herkes bilimkurguyu teneke roketlerle tanımlarken, o bilimkurgunun “insan ruhunun otopsisi” olduğunu söyledi ve kalemiyle galaksileri yeniden inşa etti.
Ursula Kroeber Le Guin, 21 Ekim 1929’da Berkeley’de doğdu. Haritası, tam da ondan bekleneceği üzere, birbiriyle konuşan, tartışan ve sonunda muazzam bir hikaye anlatan gezegenlerle dolu: Güneşi 28° Terazi’de (Denge), Yükseleni Venüs yönetiminde (Zarafet), Ay ve Jüpiter ise İkizler’de (Bitmeyen Merak) dans ediyor. Plüton Yengeç’te kökleri kazarken, Satürn Yay’da evrensel yasaları yazıyor.
Yazının Doğası: Zarafet ve Adalet Terazisi
Yükselenin yöneticisi Venüs’ün, iletişimin tanrısı Merkür ile Terazi burcunda kavuşması, Ursula’ya sadece yazarlık yeteneği vermedi; ona kelimelerle dans etme yetisi verdi. Terazi estetiktir, uyumdur, “diğerini” anlamaktır. Merkür ise zihnin kılıcıdır. Le Guin’in dilindeki o ipeksi akıcılık, en karmaşık felsefi kavramları bile bir masal gibi anlatabilmesi buradan gelir.
Onun kalemi, kavga etmek için değil, anlamak için yazdı. “Öteki” kavramını, uzaylıları, farklı cinsiyetleri bir tehdit olarak değil, keşfedilecek bir “ben” olarak sundu. Toplumsal cinsiyet ve ilişkiler üzerine kurduğu o sarsıcı kurgular, Terazi’nin “adalet” arayışının en sanatsal halidir. O, edebiyatın diplomatıydı.
Kozmik Dedikodu ve Dünya Kurma Sanatı
Haritasındaki en eğlenceli, en hınzır yerleşim şüphesiz 14° İkizler’deki Ay ve Jüpiter kavuşumudur. İkizler; meraklı çocuktur, habercidir, hilebazdır (trickster). Ay hayal gücüyse, Jüpiter bunu alıp stratosfere fırlatan büyüteçtir. Bu kavuşum, Ursula’ya dünyaya dair bitmek tükenmek bilmeyen bir merak verdi. O, bir antropolog babanın kızı olarak, kurgusal gezegenlerin antropolojisini yazdı; oradaki halkın ne yediğini, nasıl evlendiğini, mitlerini en ince detayına kadar kurguladı.
Bu dereceye yakın Rigel sabit yıldızı bulunur. Rigel, “öğretmen” demektir; bilgiyi kolektife aktaran, kültürler arasında köprü kuran ışık… Sabian sembolü ise şöyledir: “İki kişi, gölgeleriyle birlikte konuşuyor.” Bir yazar için bundan daha isabetli bir sembol olabilir mi? Ursula, karakterlerini sadece konuşturmadı; onların gölgelerini, karanlık yanlarını da masaya yatırdı. Jung’u okuyup kenara koymadı, Jung’u aldı ve *Yerdeniz Büyücüsü* Ged’in gölgesine dönüştürdü.
“Kral Çıplak” Diyen Kadın
Venüs 2° Terazi’de “Gelin anlaşalım” derken, tam karşısındaki Uranüs 8° Koç’ta “Yakarım bu gezegeni!” diye bağırıyordu. Bu zıtlık, onun feminist kimliğinin göksel motorudur. Uyum arayışı ile devrimci özgürlük ateşi… Karanlığın Sol Eli (1969) işte bu gerilimin başyapıtıdır. “Kral hamile!” diyerek, cinsiyetin akışkan olduğu bir dünya yarattı ve binlerce yıllık “kadın ve erkek” ezberini bir kitapla çöpe attı. Onun feministliği bağırıp çağıran değil, “bakın, başka türlüsü de mümkün” diyen, zekice ve sarsıcı bir devrimdi.
Gölgenle Yüzleşmezsen, Seni Yer
Le Guin’in eserlerinde gölge kavramı merkezîdir. Bu, 19° Yengeç’teki Plüton’un o derin, rutubetli ve karanlık sularının eseridir. Plüton, bilinçdışının mahzenidir. Sabit yıldız Wasat bu derecededir ve zorlu deneyimlerden damıtılan bilgeliği anlatır. Ursula, “Kötülüğü yenmeliyiz” diyen o klasik, sıkıcı kahramanlık hikayelerine güldü geçti. Onun yerine, “Gölgeni tanı, ona ismini ver ve onunla bütünleş” dedi. *Yerdeniz* serisindeki Ged’in en büyük düşmanının, aslında kendisinden başkası olmadığını anlattığında, hepimiz aynaya bakıp yutkunmak zorunda kaldık.
Mülksüzler ve Duvarları Yıkmak
Mülksüzler (1974), sadece bir roman değil, bir siyaset felsefesi teziydi. “Devrimci olmayı satın alamazsınız. Devrimci olabilirsiniz ancak.” diyen Shevek, Satürn’ün 26° Yay’daki o bilge, yaşlı öğretmen halidir. Satürn burada Aculeus sabit yıldızıyla birleşir; bu da eleştirilerle, saldırılarla sınanmak ama asla yıkılmamak demektir. Ursula, anarşizmi bir kaos olarak değil, yüksek bir sorumluluk bilinci olarak anlattı. Duvarların aslında bizi dışarıdakilerden korumak için değil, içeridekileri hapsetmek için örüldüğünü gösterdiğinde, zihinlerimizdeki o tuğlalar birer birer döküldü.
Dört Elementin Simyası
Onun eserlerinde dört element, bir şamanın ayini gibi dengededir. Ateş sezgiyi ve yaratıcılığı (Ejderhalar), Toprak o sağlam antropolojik detayları (Kemençe yapımı, ekmek pişirme), Hava o keskin felsefi tartışmaları (Anarşizm), Su ise şefkat ve derinliği (Rüyalar) taşır. 3° Başak’taki Neptün, Thuban yıldızıyla el ele vererek ona eski zamanların, kadim ejderhaların bilgeliğini fısıldamıştır. “Siyah bir çocuk beyaz çocukların yanında oynuyor” Sabian sembolü, onun çeşitlilik içindeki birliği savunan ruhunun özetidir.
2018’de aramızdan ayrıldığında, ardında bıraktığı şey sadece kitaplar değildi; bir bakış açısıydı. Yükselendeli 12° Boğa’daki Chiron–Kuzey Düğüm kavuşumu, onun “Yaralı Şifacı” misyonunu gösterir. O, edebiyatın yaralarını, piyasanın metalaştırıcı etkisine rağmen iyileştirmeye çalıştı. 2014’te ödül alırken yaptığı konuşmada “Özgürlüğü tanıyan, kapitalizmin ötesini görebilen yazarlara ihtiyacımız var” diyerek, 80 yaşında bile hala o anarşist ruhunu koruduğunu gösterdi.
Ursula, insanla doğa arasında hiyerarşi kurmadı. Ona göre bir taş, bir ağaç, bir ejderha ve bir insan eşittir; hepsi “Tao”nun bir parçasıdır. Gerçek kahramanlığın kılıç sallamak değil, yaralı olanı kucaklamak, dinlemek ve “büyümek” olduğunu öğretti. Karanlıkta bile yıldızların olduğunu hatırlatan o pusulayı cebimize koydu ve gitti. Şimdi Ruhlar Kütüphanesi’nde, eminim ki bir ejderhayla koyu bir sohbettedir.
Benzer Yazılar
